براى توضيح در مورد نقشه « 1 » فقط به چند جمله نياز هست . اولا موضوع آن ارائه مطالبى راجع به تمام امكنه و مواضع مذكور در تاريخ رشيدى است كه مطمئنا مىتوان هويت آنها را مشخص كرد و تأييد نمود . ثانيا ، بديهى است كه در خصوص جغرافياى طبيعى مناطق مربوطه ، تشخيص مكان‌هاى مزبور ، بر اساس بهترين مفروضات قابل اعتماد ، ضرورت دارد . اما نقشه‌اى كه فقط اسامى ذكر شده از سوى ميرزا حيدر را در بر بگيرد ، اهميت اندكى خواهد داشت . بعضى از نقاط مناسب مورد نظر ، در پرتو اين راهنماى حدود تقريبى ، به راحتى شناخته شد و براى اين منظور از گروهى از مشهورترين و تا حد امكان مأنوس‌ترين اسامى موجود در جغرافياى طبيعى استفاده به عمل آمد . اين نقاط در همه‌جا با فواصل نسبتا درست ، در سراسر محدودهء منطقه ، علامت‌گذارى شده و شايد بتوان قسمت اعظم آن را صرفا به عنوان « تابلوهاى راهنما » براى نشان دادن امكنه مذكور از سوى مؤلف محسوب داشت . شايد در نگاه اول چنين تصور شود كه اگر نام‌هاى قبايل در نقشه درج مىگشت و به همين ترتيب مناطق مورد سكونت آنها نشان داده مىشد ؛ همچنين مرزها يا حدود تقريبى سرزمين‌هاى متعدد و ممالك آنها مشخص مىگرديد ، نقشه مفيدتر مىشد ، اما تهيه يك چنين نقشه‌اى بر روى يك صفحه واحد ، به منظور استفاده از آن براى دوره‌اى بيش از دو قرن ، غيرممكن است . تصويرى كه مىتوان از تمام محصول تاريخ مجسم كرد « تغيير پذيرى » است ؛ و براى نشان دادن مرزهايى كه هر از چندگاه موجود بوده‌اند ، يا حركاتى كه در ميان قبايل انجام گرفته ، بجاى يك نقشه ، يك رشته از نقشه‌ها لازم است . بنابراين مقتضى تشخيص داده شد كه تمام اطلاعات مربوط به انتقالات طبيعى از روى نقشه حذف گردد و نقشه منحصرا به صورت جغرافيايى تهيه شود . در مورد بقيه براى روشنى و راحتى مراجعه به آنها ، همه گونه اقدام انجام گرفته و با در نظر داشتن اين مقصود ، از جزئيات غيرضرورى ، هم در مورد اسامى و هم در مورد

--> ( 1 ) . ظاهرا در ترجمه انگليسى منتشره در لندن ، نقشه ضميمه‌اى وجود داشته كه توسط خود مصحح تهيه شده بوده ، اما در نسخه مورد استفاده ما كه چاپ دهلى ( 1991 ) است چنين نقشه‌اى موجود نيست . ( م . )